مطلبى است كه گفتيم انبياء قدرت غيبيه نداشته ، در آنچه كه مىخواهند مستقل نيستند و تنها ، كارى را مىتوانند بكنند كه اذن خداوند ياورشان باشد . و معناى اينكه فرمود : * ( « لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ » ) * اين است : براى هر زمانى حكمى است رانده شده و مخصوص آن زمان كه اين نيز اشاره است به همان مطلبى كه استثناء * ( « إِلَّا بِإِذْنِ اللَّه » ) * و مساله سنت جارى خدا و تقديرات او بدان اشاره داشت . پس خداى سبحان است كه هر چه بخواهد نازل مىكند و بهر چه بخواهد اذن مىدهد ، و ليكن همو در هر وقت و هر آيتى را نازل نمىكند و بدان اذن نمىدهد ، زيرا براى هر وقتى كتابى است كه او نوشته و به جز آنچه در آن نوشته واقع نمىشود . از آنچه گذشت برمىآيد كه تفسيرى كه بعضى « 1 » كرده و گفته‌اند : « جمله * ( » لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابٌ « ) * از باب قلب است ، و اصل آن » لكل كتاب اجل « بوده ، يعنى براى هر كتابى عمرى معين و وقتى مخصوص است كه در آن وقت نازلش مىكند و مردم بايد بر طبقش عمل كنند ، پس براى تورات وقتى ، و براى انجيل مدتى ، و براى قرآن سرآمدى معين است » تفسير صحيح و قابل اعتناء نيست . * ( « يَمْحُوا اللَّه ما يَشاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَه أُمُّ الْكِتابِ » ) * . « محو » هر چيز به معناى از بين بردن آثار آنست ، وقتى گفته مىشود من نوشته را محو كردم ، معنايش اين است كه خطوط و نقشه هاى آن را از بين بردم . و معناى اينكه در آيه 24 سوره شورى فرمود : « وَيَمْحُ اللَّه الْباطِلَ وَيُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِماتِه » اين است كه خداوند آثار باطل را از بين مىبرد ، هم چنان كه فرموده : « فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً . . . » ، و نيز فرموده : « وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً » « 2 » ، يعنى اثر بيناكنندگى را از شب گرفتيم . پس معناى محو قريب به معناى نسخ است . وقتى گفته مىشود : « نسخت الشمس الظل » معنايش اين است كه آفتاب سايه و اثر آن را از بين برد . در آيه شريفه در مقابل محو ، لغت اثبات آمده ، چون اثبات به معناى بر جا گذاشتن هر چيزيست به طورى كه از آنجايش تكان نخورد و نلغزد ، مثلا وقتى گفته مىشود : « اثبت الوتد فى الارض » ، معنايش اين است كه من ميخ را در زمين محكم كوبيدم آن چنان كه ديگر كنده

--> ( 1 ) تفسير القرطبى ، ج 9 ، ص 328 ، ط بيروت . ( 2 ) ما شب و روز را آيتى قرار داديم ، پس آثار شب را محو نموده ، آيت روز را كه بينا كننده ( بينندگان است ) بياورديم . سوره اسرى ، آيه 12 .